بررسی نظام رنگی کاشی‌ دروازه‌های دوره قاجار با تاکید بر کاربرد آن در مرمت منظر تاریخی؛ مطالعه موردی: دروازه تهران قدیم و درب کوشک قزوین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین‌المللی امام‌خمینی(ره)، قزوین، ایران، صندوق‌پستی: ٩٦٨١٨-٣٤١٤٨

10.30509/jcst.2026.167852.1290

چکیده

رنگ در منظر معماری ایرانی نقشی فراتر از تزئین دارد. در این مقاله به شناسایی ترکیب رنگی غالب و تحلیل ترجیحات زیباشناختی منعکس ‌شده در کاشی‌کاری دو دروازه تاریخی قزوین (تهران قدیم و درب‌کوشک) در دوره قاجار پرداخته شده است. اینکه طیف‌‌های رنگ در کاشی‌کاری این دو دروازه چه ویژگی‌هایی دارند و چه الگویی از آنها قابل استخراج می‌شود، حائز اهمیت است. پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با مطالعات میدانی و کتابخانه‌ای انجام شد. داده‌های رنگی با عکس‌برداری در شرایط نوری نسبتا یکنواخت و پس از استخراج توسط نرم‌افزار، بر اساس کدهای هگزادسیمال و مدل رنگی آرجی‌بی (قرمز، سبز، آبی) دسته‌بندی شدند. همچنین برای دقت بیشتر از سیستم رنگ مانسل استفاده شد. در دروازه تهران قدیم رنگ فیروزه‌ای با سهم تقریبی ۴۰ درصد و رنگ آبی لاجوردی با سهم تقریبی ۲۵ درصد و در دروازه درب کوشک نیز سهم تقریبی رنگ فیروزه‌ای ۳۰ درصد و رنگ آبی لاجوردی ۲۵ درصد گزارش شد. با توجه به ماهیت تقریبی برآوردها این مقادیر صرفاً برای توصیف و مقایسه نسبی ترکیب رنگی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

An Analysis of the Color Scheme of Qajar-Era Gate Tiles with an Emphasis on Their Application in Historic Landscape Restoration: A Case Study of the Tehran Gadim Gate and Darb Kooshk Qazvin

نویسندگان [English]

  • Reza Jafariha
  • Sara Mirebrahimi
Faculty of Architecture and Urbanism, Imam Khomeini International University, P.O. Box: 34148-96818, Qazvin, Iran
چکیده [English]

In Iranian architecture, color transcends mere ornamentation. This article identifies the dominant color compositions and analyzes the aesthetic preferences reflected in the tilework of two historical gates in Qazvin-Tehran-e-Qadim and Darb-e-Koushk—dating back to the Qajar era. The central question concerns the characteristics of the color spectra found in the tilework of these gates and the patterns that can be derived from them. The study used a descriptive-analytical approach, drawing on both field research and literature reviews. Color data were captured through photography under relatively uniform lighting conditions; after extraction using software, the data were categorized by hexadecimal codes and the RGB (Red, Green, Blue) color model. Additionally, the Munsell color system was utilized to ensure greater precision. Findings indicated that at the Tehran-e-Qadim gate, turquoise accounted for approximately 40 % of the color composition and lapis lazuli blue for about 25 %, while at the Darb-e-Koushk gate, turquoise and lapis lazuli blue constituted approximately 30 and 25 %, respectively. Given the approximate nature of these estimates, the figures serve solely to describe and facilitate a relative comparison of the color compositions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Munsell color system
  • Hue
  • Tile
  • Historic landscape restoration
  • Colorimetry

مراجع

  1. Pope AU. Iranian Architecture. Sadri-Afshar GH, translator. Tehran: Scientific and Cultural Publications; 1966 [In Persian].
  2. Blair SS, Bloom JM. The Art and Architecture of Islam: 1250-1800. New Haven: Yale University Press; 1994.
  3. Jodi V, et al. The Functional Role of Gates. Winter 2013 [In Persian].
  4. Taheri Moghaddam A, Kazemnejad S. Identification and evaluation of color palette in the tilework of the Green Dome building in Mashhad. Studies in Color World. 2024;15(1):47-63. doi: 10.30509/jscw.2025.167359.1200
  5. Memarian GH. A Journey in the Theoretical Foundations of Architecture. Tehran: Soroush Publications; 2005 [In Persian].
  6. Soltanzadeh H. Historical Gates of Iran. Tehran; 1993. [In Persian].
  7. Mohammadzadeh, Mohammadnader. Cultural Heritage and Tourism Organization of Qazvin Province (2006).
  8. Tadayyon, B., Ghal’eh Noei, M. & Abuie, R. Presenting a method for analyzing and modeling the color of façades in the landscape of historical urban spaces: A case study of Naqsh-e Jahan Square, Isfahan. Bagh-e Nazar, 2018, 15(59), 43–56. https://doi.org/10.22034/bagh.2018.60566⁠
  9. Mrbilit.com [Internet]. [cited 2024 Jan 15]. Available from: https://mrbilit.com.
  10. Mohammadzadeh, Mohammadnader Cultural Heritage and Tourism Organization of Qazvin Province 2006.
  11. Engz.ir [Internet]. [cited 2024 Jan 15]. Available from: https://www.engz.ir/Product/12908.
  12. Noghrekar AH. Theoretical Foundations of Architecture. Tehran: Iran University of Science and Technology;2010 [In Persian].
  13. Pakbaz R. Encyclopedia of Art. Tehran: Contemporary Culture Publications; 2010 [In Persian].
  14. Movahedian Y, Naseri GH. The Phenomenon of Tile Art in Iranian Architecture. 2023 [In Persian].
  15. Karim Aghaei S, Haghpanah M, Rahimi MA. Color preference pattern based on MBTI personality types in private residential spaces. J Color Sci Tech. 2026;20(1): 73-89. https://doi.org/10.30509/jcst.2026.167839.1288 [In Persian].
  16. Davari Nejad Moghaddam M, Shabani M. Color Psychology and Its Application in the City. J Color World. 2013 [In Persian].
  17. Wright A. Psychology of Colors. Akhbari Azad M, translator. Tehran: Dayereh Publications; 2009 [In Persian].
  18. Lynch K. The Image of the City. Mazini M, translator. Tehran: University of Tehran Press; 2004 [In Persian].
  19. Scarce JM. The Qajars: Art and Architecture. In: The Qajar Era: Art and Architecture. Tehran: Iranian Academy of Arts; 2005. 15-30.
  20. Fattahi E, Rezaei M, Hosseini SM. Color Analysis in Historical Architecture Using Digital Software. Quarterly Journal of Iranian-Islamic City Studies. 2021 [In Persian].
  21. Colour as Idea: The Conceptual Basis for Using Colour in Architecture and Urban Design. JAIC. 2012;2:1-9.
  22. Aghayetour.com [Internet]. [cited 2024 Jan 15]. Available from: https://www.aghayetour.com.
  23. Mohammadzadeh, Mohammadnader . Cultural Heritage and Tourism Organization of Qazvin Province 2006.
  24. Vahdat Talab M, Mijani M, Tajabadi Pour D. Study of color preferences in the façades of Qajar-era houses in Kerman. J Stud World Color. 2025;15(3):243–255. https://doi.org/10.30509/jscw.2025.167440.1217.
  25. Blair SS, Bloom JM. The Art and Architecture of Islam: 1250-1800 (Chapter on Late Iran). New Haven: Yale University Press; 1994.
  26. Ekhtiar M. How to Read Islamic Carpets. New York: The Metropolitan Museum of Art; 2011.
  27. Pakbaz R. Encyclopedia of Art (Entry: Motifs). Tehran: Contemporary Culture Publications; 2010 [In Persian].
  28. Irantahe.com [Internet]. [cited 2024 Jan 15]. Available from: https://www.irantahe.com.
  29. Ranjbar Tile [Internet]. [cited 2024 Jan 15]. Available from: https://ranjbarantile.com/news.aspx?rs= 200.
  30. Munsell AH. A Color Notation. Boston: G.H. Ellis Co/ 19054.
  31. Wyszecki G, Stiles WS. Color Science: Concepts and Methods, Quantitative Data and Formulae. 2nd ed. New York: Wiley; 1982.
  32. Fairchild MD. Color Appearance Models. 4th ed. Wiley; 2023.
  33. Munsell Color. The Munsell Color Order System. A color notation 1905.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار