https://jcst.icrc.ac.ir/ علوم و فناوری رنگ fa daily 1 Fri, 22 May 2026 00:00:00 +0430 Fri, 22 May 2026 00:00:00 +0430 https://jcst.icrc.ac.ir/article_82190.html فشارهای زیست‌محیطی و الزامات نوین تولید پاک در زنجیره ارزش صنعت نساجی، رویکردهای مبتنی بر رنگزاهای طبیعی و دندانه‌های کم‌خطر را به‌عنوان گزینه‌ای کاربردی برای رنگرزی منسوجات برجسته کرده است. در این پژوهش، اثر هم‌افزایی عصاره‌های حاصل از چهار منبع رنگزای طبیعی شامل جفت، پسماند قهوه، دارچین و میخک بر ویژگی‌های رنگی و خواص ثباتی پارچه پشمی بررسی شده است. همچنین کارایی دندانه فلزی زاج سفید با دندانه زیستی مخروط کاج مقایسه گردید و نقش روش دندانه‌دهی در سه حالت پیش‌دندانه، هم‌زمان و پس‌دندانه مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد جفت و میخک به دلیل غنای ترکیبات پلی‌فنولی، عمق رنگ بالاتری (38/7 و 24/8) ایجاد می‌کنند و در برخی ترکیبات دوتایی و چندگانه، کاهش بازتاب در ناحیه 400 تا 500 نانومتر و بهبود جذب مشاهده می‌شود. در هنگام استفاده از دندانه زاج سفید، روش پس‌دندانه در اغلب نمونه‌ها بالاترین قدرت رنگ را فراهم کرد، در‌حالی‌که در دندانه زیستی مخروط کاج، روش پیش‌دندانه عمدتا نتایج مناسب‌تری ارائه داد. مقادیر ثبات شستشویی عموما در بازه 4 تا 5 و ثبات نوری در حدود 5 تا 6 به دست آمد که بیانگر پایداری قابل قبول رنگ در نمونه‌های رنگرزی شده است. در مجموع، یافته‌ها نشان می‌دهد طراحی هدفمند ترکیبات رنگزای طبیعی همراه با دندانه‌های کم‌خطر، قابلیت دستیابی به فام‌های گرم و خواص ثباتی مناسب را فراهم می‌کند و می‌تواند به عنوان رویکردی عملی برای رنگرزی پایدار الیاف پشم پیشنهاد شود. https://jcst.icrc.ac.ir/article_82203.html پلیمرهای قالب مولکولی مغناطیسی به‌عنوان نسل پیشرفته‌ای از جاذب‌های گزینش‌پذیر، در سال‌های اخیر توجه گسترده‌ای را در حوزه‌های شناسایی و حذف آلاینده‌های آلی از محیط‌زیست به خود جلب کرده‌اند. این مواد با بهره‌گیری هم‌زمان از فناوری قالب‌گیری مولکولی و نانوذرات مغناطیسی، قابلیت شناسایی اختصاصی مولکول الگو، ظرفیت جذب بالا، جداسازی سریع توسط میدان مغناطیسی و استفاده مجدد را فراهم می‌کنند. در این مقاله مروری، ابتدا اصول طراحی و سازوکار تشکیل حفره‌های شناسایی اختصاصی در پلیمرهای قالب مولکولی مورد بررسی قرار گرفته و سپس روش‌های مختلف تهیه قالب‌ها به طور نظام‌مند مقایسه شده‌اند. همچنین نقش نانوذرات مغناطیسی، به‌ویژه Fe₃O₄، در بهبود سینتیک جذب، افزایش سطح ویژه، سهولت جداسازی و کاهش اتلاف جاذب مورد تحلیل قرار گرفته است. در ادامه، روش‌های مشخصه‌یابی ساختاری، شیمیایی و مغناطیسی این مواد بررسی شده و ارتباط میان ساختار، ریخت و عملکرد جذب مورد بحث قرار گرفته است. هدف از این مقاله مروری، ارائه دیدگاهی جامع در مورد راهبردهای تهیه انواع پلیمرهای قالب مولکولی مغناطیسی و کمک به محققان در انتخاب بهینه‌ترین روش جهت کاربردهای خاص است.  https://jcst.icrc.ac.ir/article_82210.html صنعت پوشاک تنها بر طراحی و تولید محصولات استوار نیست، بلکه هویت و شخصیت برند پوشاک نیز نقش مهمی در تصمیم‌گیری و رفتار خرید مصرف‌کنندگان ایفا می‌کند. در این میان، رنگ نشان تجاری به‌عنوان یکی از عناصر اصلی هویت دیداری برند، می‌تواند بر ادراک مخاطبان از شخصیت برند اثرگذار باشد. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف بررسی میزان همخوانی میان مفاهیم ادراک ‌شده از رنگ‌ها به‌صورت مستقل و شخصیت ادراک‌شده برندهایی انجام شد که از همان رنگ در نشان تجاری خود استفاده می‌کنند. این پژوهش به روش میدانی و با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی انجام شد. داده‌ها از طریق پرسش‌نامه محقق‌ساخته شامل مفاهیم رنگ‌ها و ابعاد شخصیت برند، با ضریب پایایی آلفای کرونباخ 867/0 گردآوری شد. جامعه آماری پژوهش، دانشجویان دانشکده هنر و ادبیات دانشگاه الزهرا است که از میان آنان 49 نفر به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. یافته‌ها نشان داد 2/61 درصد از دانشجویان از ارتباط رنگ نشان تجاری با شخصیت برند شناخت داشتند و 8/91 درصد از مخاطبین از وجود معنای ضمنی برای رنگ‌ها یا نسبت‌دادن نمادی خاص به رنگ‌ها آگاه بودند. همچنین، اگرچه میزان شناخت مخاطبان از مفاهیم رنگ‌ها تفاوت آماری معناداری نداشت، اما درک آنان از ارتباط میان رنگ نشان تجاری و شخصیت برند دارای تفاوت آماری معنادار بود. بر این اساس، رنگ قرمز بیش از همه با دلفریبی، نارنجی با هیجان، آبی با صداقت، سبز با شایستگی، سیاه با استحکام، بنفش با دلفریبی، زرد با هیجان و سفید با صداقت تداعی شد. نتایج پژوهش نشان داد رنگ نشان تجاری در شکل‌گیری ادراک مخاطبان از شخصیت برند نقش مؤثری دارد؛ هرچند این ادراک می‌تواند تحت تأثیر پیش‌زمینه ذهنی و آشنایی قبلی مخاطب با برند نیز قرار گیرد. بنابراین، انتخاب آگاهانه رنگ در طراحی نشان تجاری می‌تواند به تقویت شخصیت برند و ایجاد تصویر ذهنی مطلوب در مخاطبان کمک کند. https://jcst.icrc.ac.ir/article_82214.html در این پژوهش، کربن فعال حاصل از پوست گردو پس از فعال‌سازی شیمیایی با فسفریک اسید، به‌منظور اصلاح شیمی سطح با نیتریک اسید اکسید شده و قابلیت آن در حذف رنگزای راکتیو قرمز درخشان HE-3B از محلول‌های آبی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که اکسایش با نیتریک اسید، علی‌رغم کاهش سطح‎ویژه از 1189 به m² g⁻¹ 903 و کاهش حجم کل منافذ از63/0 به cm³ g⁻¹ 42/0 موجب بهبود عملکرد جذب‌سطحی شد. در pH برابر2، غلظت اولیه رنگزای 50 میلی‌گرم بر لیتر، زمان تماس 60 دقیقه و مقدار جاذب 1/0گرم، درصد حذف HE-3B برای کربن فعال اولیه و کربن اکسیدشده به‌ترتیب 61 و 65 درصد به دست آمد. همچنین، عوامل ترمودینامیکی، خودبه‌خودی و گرماده بودن فرایند جذب‌سطحی را نشان دادند. نتایج نشان داد که اصلاح شیمیایی سطح، با افزایش برهم‌کنش با مولکول‌های رنگزا، جذب HE-3B را بهبود می‌دهد و اهمیت ویژگی‌های ساختاری و شیمیایی سطح را در طراحی جاذب‌های زیست‌پایه تأیید می‌کند. https://jcst.icrc.ac.ir/article_82216.html رنگ یکی از مؤلفه‌های کلیدی طراحی داخلی است که می‌تواند بر ادراک، احساس و کیفیت تجربه فضایی کاربران اثر بگذارد. هدف این پژوهش، تبیین الگوی ترجیح رنگ براساس سنخ‌های شخصیتی MBTI در عرصه خصوصی فضاهای مسکونی می‌باشد. این پژوهش با رویکرد توصیفی‌تحلیلی و همبستگی بر روی 384 نفر از ساکنان خانه‌های ویلایی یک تا دو طبقه منطقه 6 شیراز انجام شد. داده‌ها با استفاده از پرسش‌نامه‌‌‌‌‌ MBTI و انتخاب تصاویر سه‌بعدی طراحی داخلی عرصه خصوصی فضای مسکونی با رنگ‌بندی‌های متفاوت گردآوری و با آزمون کای‌دو، ضریب کرامر و تحلیل تناظری و رگرسیون لجستیک چندجمله‌ای تحلیل شدند. نتایج نشان داد بین سنخ‌های شخصیتی و ترجیحات رنگی رابطه معناداری وجود دارد. تحلیل‌گران رنگ‌های سفید، آبی و خاکستری، نگهبانان سفید، سبز و آبی، دیپلمات‌ها سبز، سفید و زرد و کاوشگران سفید، خاکستری و رنگ‌های گرم را ترجیح دادند. همچنین، پس از کنترل سن، جنسیت و تحصیلات، اثر کلی سنخ شخصیتی و رنگ همچنان معنادار بود. این یافته‌ها نشان می‌دهد ویژگی‌های شخصیتی می‌تواند مبنایی برای طراحی داخلی شخصی‌سازی‌شده و کاربرمحور در فضاهای مسکونی باشد. https://jcst.icrc.ac.ir/article_82221.html در این پژوهش، یک پوشش فوق آب‌گریز خودترمیم‌شونده و فاقد ترکیبات فلوئوردار بر پایه سیلیکون طراحی و به روش پاششی تهیه شد. سامانه خودترمیمی با پراکنش دو نوع میکروکپسول دارای پوسته پلی (ملامین-اوره-فرمالدهید) شامل رزین سیلیکونی انتها‌سیلانولی و کاتالیزور دی‌بوتیل‌تین دی‌لورات در بستر رزینی ایجاد شد. میکروکپسول‌های حاوی رزین سیلیکونی و کاتالیزور به‌ترتیب قطر متوسط 19 و 17 میکرومتر داشتند. پوشش تهیه‌شده، زاویه تماس آب 159 درجه و هیسترسیس زاویه تماس 9/3 درجه نشان داد و افزودن میکروکپسول‌ها تغییر محسوسی در ساختار سطحی و رفتار ترشوندگی ایجاد نکرد. تصاویر میکروسکوپی، پرشدن قابل‌توجه خراش پس از آزادسازی عامل ترمیم‌کننده را تأیید کردند. نتایج آزمون امپدانس الکتروشیمیایی نیز بیشینه بازده خودترمیمی 74/95 درصد نسبت به پوشش فاقد سامانه خودترمیمی و 42/95 درصد نسبت به نمونه اولیه را نشان داد. افزون بر این، پوشش ترمیم‌شده با وجود افزایش جزئی چسبندگی یخ تا 1/18 ± 3/1 کیلوپاسکال، خاصیت یخ‌گریزی مناسبی را حفظ کرد. https://jcst.icrc.ac.ir/article_82220.html در این پژوهش، نانوکامپوزیت MXene/MIL-101 با دو مورفولوژی متفاوت هشت‌وجهی (روش سلووترمال) و میله‌ای (روش رفلاکس) سنتز شد. محصولات سنتز شده با استفاده از آنالیزهای XRD، FT-IR و SEM شناسایی شدند. نتایج حاصل از آنالیزهای ساختاری نشان داد که روش سنتز تأثیر قابل‌توجهی بر مورفولوژی نانوکامپوزیت‌ها دارد، به‌طوری‌که سنتز سلووترمال منجر به تشکیل ذرات هشت‌وجهی شد، در حالی که روش رفلاکس ذرات میله‌ای ایجاد کرد. آزمایش‌های جذب رودامین بی نشان دادند که هر دو نانوکامپوزیت عملکرد بالایی در حذف رنگ دارند. همچنین، نانوکامپوزیت با مورفولوژی هشت‌وجهی راندمان حذف بالاتری (حدود %93) نسبت به مورفولوژی میله‌ای (حدود %85) نشان داد. بیشینه ظرفیت جذب تحت شرایط بهینه (از قبیل 7pH=، مقدار جاذب=05/0 گرم و زمان تماس=50 دقیقه) مقدار mg g-173/۶۱ برای جاذب‌ سنتز شده به روش سلووترمال بدست آمد. داده‌های سینتیکی با استفاده از معادله شبه مرتبه اول و شبه دوم لاگرگرن مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و مدل شبه مرتبه دوم بهترین تناسب را برای مطالعات سینتیکی نشان داد (99/0> R2).